Ils Franzos èn in pievel cumplettamain politic, mintga persuna observa constantamain tge che capita politicamain, tuts èn infurmads davart ils svilups ed events. Quai dapi la revoluziun dal 1789. Ils politichers san quai fitg bain. Sch'els exagereschan, ils Franzos van immediat sin via. Practimain mintga sonda datti insanua, il pli savens a Paris, ina "manif". Giuven e vegl van là. Manifestaziuns fan part dal mintgadi. La Frantscha ha passà numerusas tensiuns e crisas politicas ed ha adina puspè superà quellas cun raschun, cumpromiss u novas elecziuns. Na, ins na sto betg far quitads politics per la Frantscha, ella n'è mai stada "incontrollabla". Questa democrazia veglia è fundamentala, fitg ferma. Actualmain stattan ils debits da stadi exagerads en il center, sco en blers auters pajais er. Il problem resta il medem, saja quai cun ina nova regenza, in auter president u cun novas elecziuns. Mintga legislativa ed executiva sto sa fatschentar cun quai.


Las 500 interpresas privatas transcontinentalas las pli pussantas han controllà l'onn 2017 52,8% dal product mundial brut, quai vul dir tut las ritgezzas producidas durant in onn sin il planet." Jean Ziegler. Ils politichers considereschan che "modernisaziun" è sinonim cun destrucziun sociala". Dapi che in pretais socialist (Mitterrand) ha defendì il martgà e sia voracitad predatora. Il stadi stigmatisescha "ils assistids da sut" e glorifitgescha "ils assistids da surengiu". Malgrà lur incapacitad da mantegnair l'occupaziun u la ballantscha exteriura, quest agid furma ussa il pli grond post da las expensas dal stadi: ils 211 milliardas euros annuals represchenteschan dapli che las expensas cumbinadas per l'educaziun, la defensiun e il servetsch dal debit. Ina part significativa da quest finanziaziun publica sa chatta betg en las curvas descrescentas da la dischoccupaziun, ma en quellas che mussan vers il tschiel da las fortuna privatas.