Na, ni en sia furma actuala, ni en nagina autra furma.

Ils giuvens emprendan meglier sezs. Els domineschan meglier l'englais, ed en moda operativa, malgrà ch'els han damain uras d'instrucziun en questa lingua ch'en tudestg. La simplicitad da la lingua è be in factur minimal en cumparegliaziun cun la motivaziun.

Lura avain nus stabilì in sistem per emprender linguas senza mai verifitgar sia utilitad reala. I na dat letteralmain nagins studis davart quest tema. E nagin na para da sa far quitads. Quai è anc pli inquietant.

Ils giuvens han problems da sanadad mentala fitg serius (depressiun, ideas da suicidi, burnout, stress). Reducir la chargia da lavur e l'absurditad dal sistem pudess gidar els. (ed accessoricamain las premias da l'assicuranza da malsauns)

L'educaziun contribuescha en moda signifitganta a las expensas publicas, quai è er insatge da considerar.

Il tudestg profita be ad ina minoritad da Romands e paucs paran d'avair confidenza en lur abilitad da duvrar el suenter lur scola u studis. Quai n'è betg fitg rentabel. L'englais è gia la lingua principala da barat en il mund professiunal. 75% dals giuvens al dovran regularmain.

I dat auters arguments per dar prioritad a l'englais e per abolir ils curs da lingua. Ina meglra communicaziun en il rom dal turissem receptiv ed emissiv. La migraziun. Ina meglra mobilitad tranter las differentas regiuns u als cunfins da las regiuns. Er la libertad da tscherna e la stima da sasez. Sche ins sforza insatgi da far insatge ch'el na vul betg far, na vegn el betg mo a far quai mal, ma el vegn er a sa sentir mal per far quai mal e vegn ad avair l'impressiun ch'el è nausch en quai.

Silsuenter, la plurilinguitad existiss er senza la scola. Ella exista gia en spezial en las populaziuns immigradas. Ins n'instruescha betg ina lingua be perquai ch'ella ha effects positivs sin il tscharvè. I dat bleras chaussas che han quests effects sin il tscharvè.

Jau avess fatg questa dumonda en l'autra direcziun: È la coesiun da la Svizra impurtanta per la plurilinguitad? Perquai che propi, è la plurilinguitad en Svizra ina finamira da cuntanscher u in segn d'ina coesiun naziunala? Forsa in zic omadus.

Per mai è la plurilinguitad surtut ina finamira da cuntanscher: Quai gida mes uffants a communitgar en tudestg svizzer per avrir portas a Berna, Turitg u Basilea. Dentant, sche jau hai gì tutta fadia dal mund per scolarissar mes uffants en tudestg svizzer, sco ina friburgaisa romanda (nus essan supposadamain in chantun biling), crai jau che quai è surtut perquai che ils Romands sa retiran e n'han betg pli interess per la Svizra tudestga. E jau chapesch ils Turitgais che na vulan betg pli instruir franzos a lur scolars: pertge duessan els far quest sforz sche ils Romands na fan betg quai? Surtut, per esser sincera, ils Turitgais han bler main motivs da s'interessar per ils Romands.

Dialog è il num da noss project en tudestg ed en rumantsch.